“ทะเลสาบสงขลา” เป็นทะเลแบบลากูน หนึ่งเดียวของประเทศไทย ตั้งอยู่ในพื้นที่จังหวัดสงขลา พัทลุง และนครศรีธรรมราช เป็นทะเลสาบที่มีลักษณะเฉพาะแห่งเดียวของประเทศไทย มีน้ำจืดจากลำคลองหลายสาย และน้ำจากแผ่นดินไหลลงสู่ทะเลสาบสงขลาจึงกลายเป็น เป็นแหล่งรับน้ำน้ำจืดจากแผ่นดินก่อนที่จะไหลออกสู่อ่าวไทยและมีน้ำเค็มจากทะเลไหลเข้ามาผสมผสานทำให้มีลักษณะเป็นระบบทะเลสาบแบบลากูน (Lagoon) ขนาดใหญ่

ทะเลสาบสงขลาได้รับทั้งน้ำจืดและน้ำเค็ม จึงทำให้ความเค็มของน้ำในทะเลมีความเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา อีกทั้งขึ้นอยู่กับฤดูกาล และความแตกต่างในบริเวณต่างๆ ของทะเลสาบสงขลา ที่มีปริมาณของน้ำจืด และน้ำเค็มผสมกันในสัดส่วนต่างกัน จึงกลายเป็นที่กล่าวขานกันว่า ทะเลสาบสงขลาเป็น “ทะเลสาบสามน้ำ” คือ มีทั้งน้ำจืด น้ำกร่อย และน้ำเค็ม

  • ฤดูฝน น้ำมีมากจึงดันน้ำเค็มออกจากทะเลสาบจนเกือบหมด น้ำจึงกลายเป็นน้ำจืดเกือบทั่วทะเลสาบ ยกเว้นใกล้ปากทะเลสาบที่ยังเป็นน้ำกร่อยอยู่
  • ฤดูแล้ง มีน้ำจืดไหลลงสู่ทะเลสาบน้อย มีน้ำเค็มจากในทะเลรุกเข้ามา น้ำในทะเลสาบจะเป็นสามน้ำอย่างชัดเจน คือ
    – ตอนบนเป็นน้ำจืด
    – ตอนกลางเป็นน้ำจืดถึงกร่อย
    – ตอนล่างเป็นน้ำกร่อยถึงเค็ม

                           “ทะเลสาบสงขลา” เป็นทะเลสาบธรรมชาติแห่งเดียวในประเทศไทย มีความยาวจากปากน้ำไปทางทิศเหนือ ประมาณ 80 กิโลเมตร เป็นทะเลสาบน้ำจืด แต่จะกร่อยในช่วงที่ติดกับทะเลอ่าวไทย จึงเป็นห้วงน้ำที่อุดมสมบูรณ์ไปด้วย กุ้ง ปลา นานาชนิด จึงทำการประมงอยู่ทั่วไป เช่น การดักโพงพาง ยอ และชีวิตชองชาวเมืองรอบ ๆ ทะเลสาบ ส่งไปขายที่กรุงเทพฯ หลายอย่าง เช่น กุ้งแห้ง กุ้งเสียบไม้ ข้าวเกรียบ กุ้ง ฯลฯ

นอกจากทรัพยากรณ์ทางน้ำแล้วนั้น ทะเลสาบยังมีแหล่งเก็บรังนกนางแอ่น ไข่เต่า เกิดจากเกาะรังนกและริมบึงทะเลสาบรอบๆ ทะเลสาบมีธรรมชาติสวยสดงดงาม มีพรรณไม้เขียวขจี มีต้นมะพร้าวขึ้นชุกชุม

ลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา

แบ่งตามลักษณะทางกายภาพแบ่งได้เป็น 4 ส่วน

1. ทะเลน้อย
                   ตั้งอยู่ทางตอนบนสุดของทะเลสาบสงขลา อยู่ในเขตจังหวัดพัทลุง เป็นทะเลน้ำจืด ลึกเฉลี่ยประมาณ 1.2 เมตร พื้นที่ประมาณ 27 ตารางกิโลเมตร มีคลองเชื่อมต่อกับทะเลสาบตอนบน คือ คลองนางเรียม คลองบ้านกลาง และคลองยวน

2. ทะเลสาบตอนบน (ทะเลหลวง)
                    อยู่ถัดจากทะเลน้อย มีพื้นที่ประมาณ 473 ตารางกิโลเมตร มีความลึกเฉลี่ยประมาณ 2 เมตร ส่วนใหญ่ของรอบปีน้ำจะเป็นน้ำจืด แต่บางปีที่แล้งจัด จะมีการรุกตัวของน้ำเค็มในช่วงฤดูแล้ง อาจทำให้ค่าความเค็มสูงถึง 10 กรัม/ลิตร

3. ทะเลสาบตอนกลาง (ทะเลสาบ)
                    อยู่ถัดลงไปจากตำบลเกาะใหญ่ จังหวัดสงขลา มีพื้นที่ประมาณ 360 ตารางกิโลเมตร ความลึกเฉลี่ยประมาณ 2 เมตร อีกทั้งมีเกาะต่างๆ ได้แก่ เกาะสี่-เกาะห้า เกาะหมาก เกาะนางค้า ทะเลสาบตอนกลางเชื่อมต่อทะเลสาบตอนล่าง โดยคลองหลวงและอ่าวท้องแบนมีคลองพรุพ้อ ไปจนถึง คลองป่าบอน ระบายลงสู่ทะเลสาบตอนกลาง บริเวณทะเลสาบตอนกลางนี้ ได้รับอิทธิพลของน้ำทะเลขึ้น-ลง การผสมผสานของน้ำเค็มและน้าจืด

4. ทะเลสาบตอนล่าง (ทะเลสาบสงขลา)
                   เริ่มจากบ้านปากรอ จังหวัดสงขลา ไปจนถึงจุดที่เชื่อมต่อกับอ่าวไทย ที่ปากร่องน้ำทะเลสาบสงขลา พื้นที่ของทะเลสาบตอนล่างประมาณ 182 ตารางกิโลเมตร ลึกประมาณ 12-14 เมตร มีคลองหลายสายที่ระบายน้ำลงสู่ทะเลสาบตอนล่าง ได้แก่ คลองอู่ตะเภา คลองรัตภูมิ เป็นต้น ทะเลสาบส่วนนี้ ได้รับอิทธิพลจากน้ำทะเลขึ้น-น้ำลงมากกว่าส่วนอื่น มีการวางเครื่องมือประมงประเภท ไซนั่งและโพงพางเกือบทั่วทั้งทะเลสาบ